आजकाल दिवाळी पहाटेच्या कार्यक्रमांच नुसत पेव फुटल आहे. पण हे ही खर की रसिकांना खूप मोठमोठ्या, चांगल्या कलाकारांच्या मैफीलींची मनसोक्त मेजवानी अगदी पाटावर बसवून, हळद कुंकू लावून आणि वर दक्षिणा देऊन दिल्यासारखी मिळण्याचा असा अपूर्व योग असतो एवढ मात्र खरं. कारण एवढे सगळे चांगले चांगले मोठमोठ्या कलाकारांचे कार्यक्रम चकट फू ऐकायला मिळणं म्हणजे अगदी पर्वणीच ना.
या दिवाळीत रविवारी ३० आॅक्टोबर आणि सोमवारी ३१ आॅक्टोबर ला थंडीच्या उबदार झोपेचा मोठा त्याग करून पंडित फार्म गाठल. ३० ला राहुल देशपांडे आणि ३१ ला कौशिकी चक्रवर्ती. दोघही दिग्गज कलाकार. सगळ्यांचेच आणि विशेषत: युवा पिढीचे अतिशय आवडते कलाकार. कौशिकीच्या तर मी अगदी प्रेमात पडलेले आहे. आधीपासूनच. ती आली, तिनं पाहिलं आणि तिन जिंकलं अशा तिच्या व्यक्तिमत्वाने माझ्या आणि माझ्यासारख्या असंख्य रसिकांच्या मनाला अगदी भुरळ घातलेली आहे.
दिवाळी पाडव्याच्या त्या सुरम्य पहाटे कौशिकीच गाण ऐकून मनाची अगदी अशीच अवस्था झाली होती.
आनंदाच्या लहरी सगळ्या शरीरभर झिरपत आहेत. गात्रा गात्रातून, रोमारोमातून, नसानसातून आनंदाचे झरे खळखळ वहात सारे शरीर चैतन्याने, सुखाने भिजून गेलय. सकारात्मक उर्जेचा अखंड स्रोत गाण कानावर पडायला सुरूवात झाल्यापासून अंगावर बरसत आहे. गाण्यामधल, रागसंगीतातल खूप काही कळत नसल, सांगितल्या शिवाय राग ओळखता सुध्दा येत नसला तरीही कानांवर पडणारे सूर इतका आनंद देत आहेत की अगदी ब्रह्मानंदी टाळी लागावी. चेहरा असा हसरा, सुखी, आनंदी झाला आहे की जगातली कुठलीही दु:ख, काळजी जवळपास फिरकूही शकणार नाहित.
मैफिल यशस्वी करण्यासाठीच्या सगळ्या आदर्श कल्पना, सगळे आदर्श संकेत, तिथे पाळले गेले होते. उत्तम, प्रशस्त, हवेशीर सभागृह, भव्य कलामंच, ध्वनिक्षेपकांची उत्तम व्यवस्था, मोठे मोठे स्क्रीनस्, उत्तम सहकलाकार, अगदी छाऽऽन सुराऽऽत लागलेली वाद्ये, सकाळची शांत वेळ, हवेतला सुखद गारठा सगळ अगदी जमून आणलेल होत. आणि या सगळ्या कोंदणात बसविलेला हिरा पण तितकाच तेजस्वी होता. परमेश्वराने अनंत हस्ते प्रदान केलेली सुमधूर कंठाची ईश्वरी देणगी अतिशय कृतज्ञतापूर्वक आणि प्रयत्न पूर्वक जोपासलेसी आणि तावून सुलाखून ईश्वराच्या त्या देणगीला सोन्याची झळाळी आणलेली.
रूप सौंदर्य, लावण्याचीही देणगी देण्यात ईश्वराने कुठे कसूर केलेली नाहीच. पण निसर्गदत्त आवाजाप्रमाणे सुंदरतेलाही उच्च अभिरूचीचा जाणवणारा स्पर्श. वस्त्राची, आभूषणांची निवड करतानाही जोपासलेली कलात्मकता, हलकासा मेक अप केलेला सुंदर, हसतमुंख, प्रसन्न, सोज्वळ चेहरा. वागण्या बोलण्यात कुठेही सवंग पणा नाही. सगळ्याच बाबतीत उच्च अभिरूची जपलेल प्रसन्न व्यक्तिमत्व. गाण्याप्रमाणेच बोलण्याचा आवाजही इतका नादमधूर की जणू कंकणांची किणकिण. गुरूंबद्दलचा आदर, श्रोत्यांबद्दलची कृतज्ञता कलेच्या परंपरेबद्दल आदर दर्शविणार बोलणं आणि भावस्पर्शी डोळे. आजकाल स्क्रीन वरून आवाजातले, दिसण्यातले, देहबोलीतले सगळे बारकावे टिपले जातात. त्यात कुठेच कुठला उणेपणा नाही.
आणि गाण तर केवळ अप्रतिम. पतियाळा घराण्याच्या गायकीची सगळी वैशिष्ठ्ये अतिशय तयारीने दाखविणारं. तिच्या गायनामध्ये जबरदस्त सकारात्मक उर्जा आहे. स्वरांचे लगाव, ताना हरकतींची सहजता, तिन्ही सप्तकात अगदी लिलया, नजाकतीने संचार करणारा अत्यंत सुरेल सुमधूर असा आवाज सगळच कसं अगदी देखण आहे. आपल्या घरातल्या सर्व खोल्यांमध्ये आपण कसं सहजपणे स्वच्छंद बागडतो तसा तिचा आवाज तिन्ही सप्तकात लिलया फिरत असतो.
देवघरात लावलेल्या उदबत्तीच्या वलयांकडे एकटक पहात वसल की कशी समाधी लागल्यासारखी अवस्था होते तसा तिचा स्वरविस्तार उदबत्तीच्या, अलगद, हळुवारपणे वरवर जाणा-या वलयांसारखा सहज स्वराकाशाला भिडून, श्रुतींच्या सर्व बारकाव्यांना स्पर्श करत अलगद खाली येतो, वा-याच्या झुळुकीसरशी पुन्हा वर जातो, पुन्हा खर्जाला भिडून येतो आणि आनंदाचा सुगंध सा-या मैफिलित पसरवित जातो.
तिथे असणा-या श्रोत्यांपैकी निम्मे तरी आमच्यासारखे नुसते कानसेन असतात. म्हणजे कुठला राग, कुठले स्वर, काही फारस माहित नसतानाही कान आणि मन तृप्त करून घेण्यासाठी आलेले असतात. त्यामुळे कौशिकीच्या रागविस्ताराच्या कौशल्यावर काही लिहिण्या इतका माझा अभ्यास नसला तरी एक रसिक म्हणून एवढच म्हणता येईल की राग कुठलाही असला तरी त्याच्या सौंदर्याची अनुभूती, रसपरिपोष देणारा जातिवंत कलावंत समोर कलामंचावर असला की बरसणा-या स्वरधारांनी जो भिजून चिंब होणार नाही तो करंटाच. आणि सुदैवान पुणेकर रसिक (माझ्यासह) या बाबतीत अगदी भाग्यवान आहेत हे तिथल्या उत्स्फुर्त प्रतिसादातून पुन:पुन्हा प्रतीत होत होतं.
सरिता कमळापूरकर.
या दिवाळीत रविवारी ३० आॅक्टोबर आणि सोमवारी ३१ आॅक्टोबर ला थंडीच्या उबदार झोपेचा मोठा त्याग करून पंडित फार्म गाठल. ३० ला राहुल देशपांडे आणि ३१ ला कौशिकी चक्रवर्ती. दोघही दिग्गज कलाकार. सगळ्यांचेच आणि विशेषत: युवा पिढीचे अतिशय आवडते कलाकार. कौशिकीच्या तर मी अगदी प्रेमात पडलेले आहे. आधीपासूनच. ती आली, तिनं पाहिलं आणि तिन जिंकलं अशा तिच्या व्यक्तिमत्वाने माझ्या आणि माझ्यासारख्या असंख्य रसिकांच्या मनाला अगदी भुरळ घातलेली आहे.
दिवाळी पाडव्याच्या त्या सुरम्य पहाटे कौशिकीच गाण ऐकून मनाची अगदी अशीच अवस्था झाली होती.
आनंदाच्या लहरी सगळ्या शरीरभर झिरपत आहेत. गात्रा गात्रातून, रोमारोमातून, नसानसातून आनंदाचे झरे खळखळ वहात सारे शरीर चैतन्याने, सुखाने भिजून गेलय. सकारात्मक उर्जेचा अखंड स्रोत गाण कानावर पडायला सुरूवात झाल्यापासून अंगावर बरसत आहे. गाण्यामधल, रागसंगीतातल खूप काही कळत नसल, सांगितल्या शिवाय राग ओळखता सुध्दा येत नसला तरीही कानांवर पडणारे सूर इतका आनंद देत आहेत की अगदी ब्रह्मानंदी टाळी लागावी. चेहरा असा हसरा, सुखी, आनंदी झाला आहे की जगातली कुठलीही दु:ख, काळजी जवळपास फिरकूही शकणार नाहित.
मैफिल यशस्वी करण्यासाठीच्या सगळ्या आदर्श कल्पना, सगळे आदर्श संकेत, तिथे पाळले गेले होते. उत्तम, प्रशस्त, हवेशीर सभागृह, भव्य कलामंच, ध्वनिक्षेपकांची उत्तम व्यवस्था, मोठे मोठे स्क्रीनस्, उत्तम सहकलाकार, अगदी छाऽऽन सुराऽऽत लागलेली वाद्ये, सकाळची शांत वेळ, हवेतला सुखद गारठा सगळ अगदी जमून आणलेल होत. आणि या सगळ्या कोंदणात बसविलेला हिरा पण तितकाच तेजस्वी होता. परमेश्वराने अनंत हस्ते प्रदान केलेली सुमधूर कंठाची ईश्वरी देणगी अतिशय कृतज्ञतापूर्वक आणि प्रयत्न पूर्वक जोपासलेसी आणि तावून सुलाखून ईश्वराच्या त्या देणगीला सोन्याची झळाळी आणलेली.
रूप सौंदर्य, लावण्याचीही देणगी देण्यात ईश्वराने कुठे कसूर केलेली नाहीच. पण निसर्गदत्त आवाजाप्रमाणे सुंदरतेलाही उच्च अभिरूचीचा जाणवणारा स्पर्श. वस्त्राची, आभूषणांची निवड करतानाही जोपासलेली कलात्मकता, हलकासा मेक अप केलेला सुंदर, हसतमुंख, प्रसन्न, सोज्वळ चेहरा. वागण्या बोलण्यात कुठेही सवंग पणा नाही. सगळ्याच बाबतीत उच्च अभिरूची जपलेल प्रसन्न व्यक्तिमत्व. गाण्याप्रमाणेच बोलण्याचा आवाजही इतका नादमधूर की जणू कंकणांची किणकिण. गुरूंबद्दलचा आदर, श्रोत्यांबद्दलची कृतज्ञता कलेच्या परंपरेबद्दल आदर दर्शविणार बोलणं आणि भावस्पर्शी डोळे. आजकाल स्क्रीन वरून आवाजातले, दिसण्यातले, देहबोलीतले सगळे बारकावे टिपले जातात. त्यात कुठेच कुठला उणेपणा नाही.
आणि गाण तर केवळ अप्रतिम. पतियाळा घराण्याच्या गायकीची सगळी वैशिष्ठ्ये अतिशय तयारीने दाखविणारं. तिच्या गायनामध्ये जबरदस्त सकारात्मक उर्जा आहे. स्वरांचे लगाव, ताना हरकतींची सहजता, तिन्ही सप्तकात अगदी लिलया, नजाकतीने संचार करणारा अत्यंत सुरेल सुमधूर असा आवाज सगळच कसं अगदी देखण आहे. आपल्या घरातल्या सर्व खोल्यांमध्ये आपण कसं सहजपणे स्वच्छंद बागडतो तसा तिचा आवाज तिन्ही सप्तकात लिलया फिरत असतो.
देवघरात लावलेल्या उदबत्तीच्या वलयांकडे एकटक पहात वसल की कशी समाधी लागल्यासारखी अवस्था होते तसा तिचा स्वरविस्तार उदबत्तीच्या, अलगद, हळुवारपणे वरवर जाणा-या वलयांसारखा सहज स्वराकाशाला भिडून, श्रुतींच्या सर्व बारकाव्यांना स्पर्श करत अलगद खाली येतो, वा-याच्या झुळुकीसरशी पुन्हा वर जातो, पुन्हा खर्जाला भिडून येतो आणि आनंदाचा सुगंध सा-या मैफिलित पसरवित जातो.
तिथे असणा-या श्रोत्यांपैकी निम्मे तरी आमच्यासारखे नुसते कानसेन असतात. म्हणजे कुठला राग, कुठले स्वर, काही फारस माहित नसतानाही कान आणि मन तृप्त करून घेण्यासाठी आलेले असतात. त्यामुळे कौशिकीच्या रागविस्ताराच्या कौशल्यावर काही लिहिण्या इतका माझा अभ्यास नसला तरी एक रसिक म्हणून एवढच म्हणता येईल की राग कुठलाही असला तरी त्याच्या सौंदर्याची अनुभूती, रसपरिपोष देणारा जातिवंत कलावंत समोर कलामंचावर असला की बरसणा-या स्वरधारांनी जो भिजून चिंब होणार नाही तो करंटाच. आणि सुदैवान पुणेकर रसिक (माझ्यासह) या बाबतीत अगदी भाग्यवान आहेत हे तिथल्या उत्स्फुर्त प्रतिसादातून पुन:पुन्हा प्रतीत होत होतं.
सरिता कमळापूरकर.
No comments:
Post a Comment